“`html

Kháng kháng sinh đe dọa sức khỏe con người và động vật

Kháng kháng sinh hiện nay là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với sức khỏe toàn cầu, gây ra hàng triệu ca tử vong mỗi năm và gây thiệt hại kinh tế khổng lồ. Năm 2019, gần năm triệu ca tử vong trên thế giới có liên quan đến các nhiễm trùng do vi khuẩn kháng kháng sinh, trong đó hơn một triệu ca tử vong trực tiếp là do kháng kháng sinh. Đến năm 2050, hiện tượng này có thể khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại từ 1.000 đến 3.400 tỷ USD mỗi năm, đồng thời làm gia tăng đáng kể chi phí chăm sóc sức khỏe.

Cuộc khủng hoảng này không chỉ giới hạn ở con người. Động vật chăn nuôi, thú cưng, động vật hoang dã và môi trường như nước thải hoặc đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc lây lan vi khuẩn kháng kháng sinh và các gen kháng kháng sinh. Vi khuẩn có thể lây truyền giữa các loài thông qua tiếp xúc trực tiếp, thức ăn hoặc môi trường. Ví dụ, nước thải từ bệnh viện, phân động vật hoặc nước thải nông nghiệp mang theo các gen kháng kháng sinh, gây ô nhiễm chuỗi thức ăn và nguồn nước. Động vật chăn nuôi, thường được điều trị bằng kháng sinh để kích thích tăng trưởng hoặc phòng bệnh, trở thành những ổ chứa chính của vi khuẩn kháng kháng sinh. Những vi khuẩn này sau đó có thể lây nhiễm cho con người thông qua việc tiêu thụ thịt, sữa hoặc trứng, hoặc tiếp xúc với động vật mang mầm bệnh.

Cơ chế lây truyền rất phức tạp. Một số gen kháng kháng sinh, chẳng hạn như những gen mang lại khả năng kháng colistin hoặc carbapenem, lây lan nhanh chóng giữa các vi khuẩn nhờ các yếu tố di truyền di động. Những gen này có thể nhảy từ loài vi khuẩn này sang loài vi khuẩn khác, từ đó đẩy nhanh sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn đa kháng. Thú cưng, chẳng hạn như chó và mèo, cũng không tránh khỏi. Các nghiên cứu cho thấy vi khuẩn kháng kháng sinh, chẳng hạn như Staphylococcus aureus kháng methicillin, có thể lây truyền giữa động vật và chủ nhân của chúng, tạo ra nguy cơ ô nhiễm hai chiều.

Các quốc gia có thu nhập thấp hoặc trung bình bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề. Tại những khu vực này, việc sử dụng kháng sinh không được kiểm soát, cả trong y tế con người lẫn thú y, làm trầm trọng thêm tình hình. Hệ thống giám sát ở đây thường thiếu liên kết, và cơ sở hạ tầng xử lý nước thải không đầy đủ, thúc đẩy sự lây lan của các gen kháng kháng sinh vào môi trường. Chất thải nông nghiệp, giàu kháng sinh và vi khuẩn kháng kháng sinh, ô nhiễm đất đai và các dòng sông, khiến người dân địa phương phải đối mặt với nguy cơ cao hơn. Động vật hoang dã, khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, cũng có thể trở thành vật trung gian truyền kháng kháng sinh, mặc dù vai trò chính xác của chúng trong việc lây truyền sang con người vẫn chưa được hiểu rõ.

Các giải pháp tồn tại, nhưng việc triển khai vẫn chưa đồng đều. Những tiến bộ gần đây trong lĩnh vực giải trình tự gen, siêu gen và trí tuệ nhân tạo mang lại những công cụ mạnh mẽ để giám sát kháng kháng sinh, phát hiện sớm các mối đe dọa và khám phá các dấu ấn sinh học mới. Tuy nhiên, những công nghệ này, đắt đỏ và phức tạp, vẫn chủ yếu chưa thể tiếp cận được ở các quốc gia có nguồn lực hạn chế. Trong bối cảnh đó, các ưu tiên tập trung vào các giải pháp phù hợp, chẳng hạn như chẩn đoán nhanh chóng và chi phí thấp, hệ thống giám sát tích hợp và các chiến dịch nâng cao nhận thức về việc sử dụng kháng sinh có trách nhiệm.

Chính sách công đóng vai trò quan trọng. Nhiều quốc gia đã thông qua các kế hoạch hành động quốc gia để chống kháng kháng sinh, nhưng việc thực hiện vẫn thường chưa đầy đủ do thiếu kinh phí hoặc sự phối hợp giữa các lĩnh vực sức khỏe con người, động vật và môi trường. Một cách tiếp cận thống nhất, được gọi là One Health, là điều cần thiết để tăng cường giám sát, thống nhất các phương pháp phát hiện và chia sẻ dữ liệu giữa các lĩnh vực khác nhau. Nếu thiếu sự hợp tác này, các nỗ lực nhằm ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn kháng kháng sinh sẽ không mang lại kết quả.

Các đổi mới công nghệ, chẳng hạn như vắc-xin, liệu pháp bằng thể thực khuẩn hoặc chẩn đoán dựa trên dấu ấn sinh học, mở ra những hướng đi mới để giảm thiểu sự phụ thuộc vào kháng sinh. Tuy nhiên, việc triển khai chúng trên quy mô lớn vẫn gặp phải những trở ngại về kinh tế và hậu cần, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Thách thức do đó không còn là phát triển các công nghệ mới, mà là làm cho chúng trở nên dễ tiếp cận, chi phí hợp lý và phù hợp với thực tế địa phương.

Kháng kháng sinh là một vấn đề có tính hệ thống và đòi hỏi một phản ứng phối hợp. Nếu không có hành động chung, sự lây lan của nó sẽ tiếp tục đe dọa sức khỏe con người, động vật và môi trường, với những hậu quả tàn khốc đối với các thế hệ tương lai.

“`

Sources

À propos de cette étude

DOI : https://doi.org/10.1186/s12982-026-02244-y

Titre : Deciphering antimicrobial resistance threats at the animal human interface for one health based AMR mitigation

Revue : Discover Public Health

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : S. Parthiban; K. S. Indhumathi; R. Sunil Palival; S. Gomathi; M. Parthiban; K. Porteen; B. Nishanth; S. Pushkala; S. Nithya Sree; S. Sathesh Kumar